آشنایی با تجهیزات پزشکی بیمارستان؛ معرفی انواع تجهیزات و کاربرد آن ها

تجهیزات پزشکی بیمارستان یکی از مهم ترین بخش های زیرساخت یک مرکز درمانی محسوب می شوند. از یک دستگاه ساده اندازه گیری فشار خون گرفته تا ونتیلاتور، مانیتور علائم حیاتی، دستگاه بیهوشی و تجهیزات تصویربرداری، هرکدام وظیفه مشخصی در مسیر تشخیص، درمان، مراقبت و پایش بیمار دارند.

البته تجهیزات مورد نیاز یک بیمارستان ثابت و یکسان نیست. نوع بیمارستان، تعداد تخت ها، بخش های تخصصی، حجم مراجعه بیماران و خدماتی که ارائه می شود، همگی در تعیین تجهیزات مورد نیاز نقش دارند. در این مقاله با همیار سلامت همراه باشید تا مهم ترین تجهیزات پزشکی بیمارستان، کاربرد آن ها و نکاتی که هنگام انتخاب، خرید و نگهداری این تجهیزات باید در نظر گرفت آشنا می شویم.

تجهیزات پزشکی بیمارستان چیست و چه نقشی در درمان دارد؟

تجهیزات پزشکی به مجموعه ای از دستگاه ها، ابزارها و وسایلی گفته می شود که برای تشخیص، پیشگیری، پایش، درمان یا مراقبت از بیمار مورد استفاده قرار می گیرند. در بیمارستان، این تجهیزات از مرحله پذیرش و معاینه بیمار تا تشخیص، جراحی، بستری، مراقبت های ویژه و ترخیص کاربرد دارند. به طور کلی می توان تجهیزات بیمارستانی را در چند گروه قرار داد:

• تجهیزات تشخیصی
• تجهیزات درمانی
• تجهیزات مراقبتی
• تجهیزات اتاق عمل
• تجهیزات اورژانس و احیا
• تجهیزات آزمایشگاهی
• تجهیزات تصویربرداری
• تجهیزات استریل و کنترل عفونت
• تجهیزات انتقال و جابه جایی بیمار
• تجهیزات پشتیبان و زیرساختی

تفاوت تجهیزات پزشکی با لوازم و ملزومات مصرفی

یکی از نکات مهم در شناخت تجهیزات بیمارستانی، تفاوت میان تجهیزات سرمایه ای و اقلام مصرفی است. دستگاه هایی مانند مانیتور بیمار، دستگاه بیهوشی، ونتیلاتور و الکتروشوک معمولاً برای مدت طولانی مورد استفاده قرار می گیرند و نیازمند سرویس و نگهداری هستند. در مقابل، اقلامی مانند سرنگ، دستکش، گاز استریل، ماسک و برخی انواع سوند پس از یک بار یا چند بار استفاده، طبق دستورالعمل مربوطه تعویض یا دور ریخته می شوند.

بهترین روش برای تجهیز بیمارستان این است که ابتدا نیاز هر بخش مشخص شود، سپس تجهیزات بر اساس کاربرد، مشخصات فنی، ایمنی، کیفیت، خدمات پس از فروش و هزینه نگهداری مقایسه شوند. برخی تجهیزات تقریباً در بیشتر بخش های بیمارستان کاربرد دارند و می توان آن ها را تجهیزات پایه دانست.

تخت بیمارستانی

تخت بیمارستانی محل استقرار بیمار در بخش های بستری است. مدل های مختلف تخت می توانند قابلیت هایی مانند تنظیم ارتفاع، تغییر زاویه پشتی و قسمت پا، چرخ های قفل شونده و حفاظ جانبی داشته باشند. انتخاب تخت باید بر اساس نوع بخش و شرایط بیماران انجام شود؛ برای مثال، نیازهای یک بخش بستری عمومی با ICU متفاوت است.

برانکارد و ویلچر

برانکارد برای انتقال بیمار در داخل بیمارستان و ویلچر برای جابه جایی بیمارانی که توانایی راه رفتن ندارند استفاده می شود. در بخش هایی مانند اورژانس، دسترسی سریع به تجهیزات انتقال اهمیت زیادی دارد.

تجهیزات اندازه گیری علائم حیاتی

فشارسنج، تب سنج و پالس اکسیمتر از تجهیزات پایه پایش بیمار هستند. پالس اکسیمتر معمولاً برای اندازه گیری اشباع اکسیژن خون و ضربان قلب استفاده می شود. در بخش های حساس تر، اندازه گیری علائم حیاتی توسط مانیتورهای چندپارامتری انجام می شود.

ساکشن

دستگاه ساکشن برای تخلیه ترشحات، خون یا سایر مایعات از مسیرهای مورد نظر استفاده می شود و بسته به نوع دستگاه می تواند به شکل ثابت یا پرتابل مورد استفاده قرار گیرد.

تجهیزات بخش اورژانس بیمارستان

اورژانس یکی از بخش هایی است که سرعت عمل و آماده به کار بودن تجهیزات اهمیت بسیار زیادی دارد. بیمار ممکن است با شرایط کاملاً متفاوتی وارد اورژانس شود؛ بنابراین تجهیزات این بخش باید پاسخگوی طیف وسیعی از شرایط بالینی باشند.

مانیتور علائم حیاتی

مانیتور بیمار امکان مشاهده و ثبت پارامترهایی مانند ضربان قلب، فشار خون، سطح اکسیژن و در مدل های پیشرفته تر پارامترهای دیگر را فراهم می کند.

الکتروشوک یا دفیبریلاتور

دفیبریلاتور یکی از تجهیزات مهم احیای قلبی است و در شرایط مشخص برای اعمال شوک الکتریکی به قلب استفاده می شود. این دستگاه باید در محل مناسب و در شرایط آماده به کار نگهداری شود.

دستگاه ECG

دستگاه نوار قلب یا ECG فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می کند و در ارزیابی وضعیت قلبی بیمار کاربرد دارد.

آمبوبگ و تجهیزات احیا

آمبوبگ یا BVM برای تهویه دستی بیمار در شرایطی که تنفس مؤثر وجود ندارد استفاده می شود. لارنگوسکوپ، تجهیزات راه هوایی، ساکشن و سایر اقلام احیا نیز معمولاً در کنار تجهیزات اصلی اورژانس قرار می گیرند.

ترالی اورژانس

ترالی اورژانس محل سازمان دهی تجهیزات و ملزومات مورد نیاز برای اقدامات فوری است. مزیت اصلی آن این است که پرسنل می توانند در شرایط اضطراری به تجهیزات ضروری دسترسی سریع داشته باشند.

تجهیزات پزشکی بخش ICU و CCU

در ICU و CCU بیماران معمولاً نیازمند مراقبت و پایش مداوم هستند؛ به همین دلیل تجهیزات این بخش از نظر سطح مانیتورینگ و پشتیبانی درمانی تخصصی تر هستند.

مانیتورینگ پیشرفته بیمار

مانیتورهای ICU می توانند پارامترهای متعددی را به شکل هم زمان نمایش دهند و امکان مشاهده تغییرات وضعیت بیمار را برای تیم درمان فراهم کنند.

ونتیلاتور

ونتیلاتور برای حمایت از تنفس بیمارانی استفاده می شود که قادر به تنفس کافی نیستند. انتخاب و تنظیم دستگاه باید توسط افراد متخصص و متناسب با وضعیت بیمار انجام شود.

پمپ سرنگ و پمپ انفوزیون

این دستگاه ها برای تزریق کنترل شده داروها و مایعات به کار می روند. دقت در تزریق در بخش مراقبت های ویژه اهمیت زیادی دارد.

تخت و تشک تخصصی ICU

تخت های ICU علاوه بر قابلیت تنظیم وضعیت بیمار، می توانند برای نصب تجهیزات جانبی و تسهیل مراقبت طراحی شده باشند. انتخاب تشک مناسب نیز در کاهش فشار واردشده به نقاط حساس بدن بیمار اهمیت دارد.

تجهیزات اتاق عمل و جراحی

اتاق عمل به مجموعه ای از تجهیزات تخصصی نیاز دارد که باید متناسب با نوع جراحی انتخاب شوند.

میز جراحی

میز جراحی باید امکان قرارگیری بیمار در وضعیت های مورد نیاز جراحی را فراهم کند. در بسیاری از مدل های بیمارستانی، تنظیم ارتفاع و بخش های مختلف میز به صورت مکانیکی یا برقی انجام می شود.

چراغ جراحی

چراغ جراحی برای تأمین نور مناسب و متمرکز روی محل عمل استفاده می شود. کیفیت نور، قابلیت تنظیم و کاهش سایه از ویژگی هایی هستند که هنگام انتخاب باید مورد توجه قرار گیرند.

دستگاه بیهوشی

دستگاه بیهوشی برای تأمین و کنترل گازهای مورد نیاز بیهوشی و پشتیبانی تنفسی بیمار در طول عمل استفاده می شود.

الکتروکوتر

الکتروکوتر یا سیستم الکتروسرجری در برخی اعمال جراحی برای برش یا کنترل خونریزی کاربرد دارد.

ساکشن جراحی

ساکشن اتاق عمل برای تخلیه خون، ترشحات و مایعات از محل جراحی استفاده می شود.

تجهیزات جراحی کم تهاجمی

در جراحی های کم تهاجمی، تجهیزاتی مانند سیستم تصویربرداری، دوربین، منبع نور و ابزارهای تخصصی لاپاراسکوپی مورد استفاده قرار می گیرند.

تجهیزات بخش تصویربرداری پزشکی

تصویربرداری پزشکی نقش مهمی در تشخیص بسیاری از بیماری ها دارد و تجهیزات آن معمولاً جزو تجهیزات سرمایه ای و تخصصی بیمارستان محسوب می شوند.

دستگاه رادیولوژی

دستگاه X-Ray برای تهیه تصاویر از ساختارهای داخلی بدن استفاده می شود و یکی از تجهیزات پایه بخش تصویربرداری است.

سی تی اسکن

CT Scan با استفاده از اشعه ایکس و پردازش رایانه ای، تصاویر مقطعی از بدن ایجاد می کند و در بررسی بسیاری از شرایط پزشکی کاربرد دارد.

دستگاه MRI

MRI از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی برای ایجاد تصاویر دقیق از قسمت های مختلف بدن استفاده می کند و به خصوص در بررسی بافت نرم اهمیت دارد.

سونوگرافی

دستگاه سونوگرافی با استفاده از امواج صوتی، تصویر لحظه ای از ساختارهای داخلی بدن ایجاد می کند و در بخش های مختلف پزشکی کاربرد دارد.

تجهیزات آزمایشگاه بیمارستان

آزمایشگاه یکی از بخش های مهم تشخیص پزشکی است و تجهیزات آن بر اساس نوع آزمایش ها انتخاب می شوند.

هماتولوژی آنالایزر

این دستگاه برای انجام و تحلیل آزمایش های مربوط به سلول های خونی کاربرد دارد.

اتوآنالایزر بیوشیمی

آنالایزرهای بیوشیمی برای اندازه گیری پارامترهای مختلف نمونه های آزمایشگاهی استفاده می شوند.

سانتریفیوژ

سانتریفیوژ برای جداسازی اجزای مختلف نمونه بر اساس چگالی آن ها به کار می رود.

میکروسکوپ

میکروسکوپ یکی از ابزارهای پایه آزمایشگاه است و امکان مشاهده نمونه هایی را فراهم می کند که با چشم غیرمسلح قابل بررسی نیستند.

تجهیزات زنان، زایمان و نوزادان

بخش زنان و زایمان و همچنین NICU به تجهیزات تخصصی متناسب با شرایط مادر و نوزاد نیاز دارند.

مانیتور جنین و NST

این تجهیزات برای پایش وضعیت جنین و بررسی برخی پارامترهای مرتبط با ضربان قلب جنین و انقباضات رحمی استفاده می شوند.

انکوباتور نوزاد

انکوباتور محیطی کنترل شده برای مراقبت از برخی نوزادان، به خصوص نوزادان نارس یا نیازمند مراقبت ویژه، فراهم می کند.

وارمر نوزاد

وارمر برای حفظ دمای مناسب بدن نوزاد در محیط مراقبتی استفاده می شود و در بخش هایی مانند اتاق زایمان و NICU کاربرد دارد.

دستگاه فتوتراپی

فتوتراپی از تجهیزات مورد استفاده در درمان برخی موارد زردی نوزادان است و با استفاده از نور با طول موج مناسب انجام می شود.

تجهیزات بخش دیالیز

بخش دیالیز به مجموعه ای از تجهیزات تخصصی نیاز دارد که مهم ترین آن دستگاه همودیالیز است.

دستگاه همودیالیز

این دستگاه در فرآیند همودیالیز برای تصفیه خون بیمار مورد استفاده قرار می گیرد.

سیستم تصفیه آب دیالیز

کیفیت آب مورد استفاده در فرآیند دیالیز اهمیت بسیار زیادی دارد؛ بنابراین سیستم تصفیه و پایش آب از بخش های مهم زیرساختی واحد دیالیز محسوب می شود.

تخت یا صندلی دیالیز

بیمار در طول جلسه دیالیز مدت قابل توجهی در یک وضعیت قرار دارد، بنابراین راحتی، قابلیت تنظیم و ایمنی تخت یا صندلی اهمیت زیادی دارد.

تجهیزات قلب و عروق

در بخش قلب، تجهیزات تشخیصی و پایش قلبی نقش مهمی دارند.

از تجهیزات رایج می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• دستگاه ECG
• هولتر قلب
• دستگاه تست ورزش
• دستگاه اکوکاردیوگرافی
• تجهیزات کاتتریزاسیون و آنژیوگرافی

هر یک از این تجهیزات برای کاربرد مشخصی طراحی شده اند و انتخاب آن ها باید بر اساس خدمات تخصصی مرکز انجام شود.

تجهیزات استریل و کنترل عفونت بیمارستان

کنترل عفونت بدون وجود تجهیزات مناسب برای شست وشو، ضدعفونی و استریل سازی ابزارها امکان پذیر نیست.

اتوکلاو

اتوکلاو یکی از شناخته شده ترین تجهیزات استریل سازی است و از بخار تحت فشار برای استریل کردن تجهیزات سازگار با این روش استفاده می کند.

تجهیزات شست وشوی ابزار

قبل از استریل سازی، ابزارها باید مطابق دستورالعمل مربوطه پاک سازی و آماده شوند. تجهیزات شست وشو و ضدعفونی می توانند بخشی از این فرآیند باشند.

تجهیزات حفاظت فردی

دستکش، ماسک، گان و سایر تجهیزات حفاظت فردی نیز در کاهش خطر انتقال آلودگی میان بیمار و کارکنان نقش دارند.

تجهیزات پزشکی مصرفی بیمارستان

بخش مهمی از اقلام مورد استفاده روزانه بیمارستان، تجهیزات و ملزومات مصرفی هستند. در مدیریت بیمارستان، تأمین مداوم این اقلام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا حتی اگر تجهیزات سرمایه ای کاملاً آماده باشند، نبود ملزومات مصرفی می تواند روند ارائه خدمات را مختل کند. مهم ترین آن ها عبارت اند از:

• سرنگ و سرسوزن
• ست سرم
• سوند و کاتتر
• دستکش پزشکی
• ماسک
• گاز و باند
• نخ بخیه
• تیغ جراحی
• اقلام پانسمان
• برخی لوازم یکبارمصرف تنفسی

تجهیزات پشتیبان و زیرساختی بیمارستان

یکی از مواردی که در فهرست های معمول تجهیزات پزشکی کمتر مورد توجه قرار می گیرد، زیرساخت هایی است که عملکرد تجهیزات اصلی به آن ها وابسته است.

سیستم گازهای طبی

اکسیژن، هوای فشرده پزشکی و خلأ پزشکی در بسیاری از بخش های بیمارستان مورد استفاده قرار می گیرند و باید زیرساخت توزیع مناسبی داشته باشند.

برق اضطراری

قطع برق در بخش هایی مانند ICU و اتاق عمل می تواند بسیار جدی باشد. به همین دلیل تأمین برق پشتیبان برای تجهیزات حیاتی اهمیت دارد.

سیستم های پایش و شبکه

در بیمارستان های مدرن، اتصال تجهیزات به سیستم های اطلاعاتی و مانیتورینگ مرکزی می تواند مدیریت داده ها و مشاهده وضعیت بیماران را آسان تر کند.

چگونه تجهیزات پزشکی مناسب برای بیمارستان انتخاب کنیم؟

خرید تجهیزات پزشکی نباید صرفاً بر اساس قیمت یا ظاهر دستگاه انجام شود. اگر قصد خرید تجهیزات برای یک مرکز درمانی را دارید، علاوه بر مشخصات فنی و خدمات پس از فروش، دسترسی به تأمین‌کننده معتبر نیز اهمیت دارد؛ برای مثال هنگام بررسی گزینه‌های تجهیزات پزشکی تبریز بهتر است سابقه تأمین‌کننده، اصالت کالا و خدمات فنی آن را نیز بررسی کنید.

نیاز واقعی بخش را مشخص کنید

ابتدا باید مشخص شود دستگاه قرار است در کدام بخش، برای چه تعداد بیمار و با چه میزان استفاده ای به کار رود.

مشخصات فنی را بررسی کنید

دو دستگاه با کاربرد مشابه ممکن است از نظر دقت، امکانات، ظرفیت، قابلیت اتصال و هزینه نگهداری تفاوت زیادی داشته باشند.

استانداردها و الزامات قانونی را بررسی کنید

تجهیزات پزشکی باید از نظر الزامات قانونی و فنی قابل استفاده در محیط درمانی مورد بررسی قرار گیرند.

خدمات پس از فروش را جدی بگیرید

در مورد تجهیزات حساس، پشتیبانی فنی، تأمین قطعات، تعمیرات و آموزش کاربر می تواند به اندازه خود دستگاه اهمیت داشته باشد.

مهم ترین نکات نگهداری تجهیزات پزشکی

حتی بهترین تجهیزات نیز بدون نگهداری صحیح نمی توانند عملکرد مطلوبی داشته باشند.

برنامه نگهداری بیمارستان بهتر است شامل موارد زیر باشد:

• سرویس دوره ای تجهیزات
• بررسی وضعیت کابل ها و اتصالات
• تمیزکاری و ضدعفونی طبق دستورالعمل سازنده
• کالیبراسیون تجهیزات نیازمند کالیبراسیون
• ثبت سوابق تعمیر و سرویس
• آموزش کاربران
• بررسی تجهیزات قبل از استفاده

کالیبراسیون تجهیزات پزشکی چیست؟

کالیبراسیون فرآیندی برای بررسی و اطمینان از عملکرد اندازه گیری تجهیزات در مقایسه با یک مرجع مشخص است. برای تجهیزاتی که خروجی اندازه گیری آن ها در تصمیم گیری درمانی اهمیت دارد، توجه به کالیبراسیون و کنترل عملکرد بسیار مهم است.

تفاوت تجهیزات پزشکی بیمارستان با مطب و کلینیک چیست؟

تجهیزات بیمارستانی معمولاً برای استفاده در محیط‌هایی با حجم بالاتر بیمار و شرایط بالینی متنوع‌تر انتخاب می‌شوند. به همین دلیل، هنگام بررسی گزینه‌های تجهیزات پزشکی تهران نیز باید نوع مرکز درمانی، حجم استفاده و خدمات مورد نیاز را در نظر گرفت. در بیمارستان، علاوه بر تجهیزات معاینه، تجهیزات تخصصی مانند ونتیلاتور، دستگاه بیهوشی، دفیبریلاتور، تجهیزات تصویربرداری و دستگاه های آزمایشگاهی نیز مورد نیاز هستند.

در مقابل، یک مطب ممکن است عمدتاً به تجهیزات معاینه، تشخیص اولیه و درمان های محدود نیاز داشته باشد. بنابراین نمی توان یک فهرست ثابت را برای تمام مراکز درمانی تجویز کرد؛ تجهیزات باید بر اساس نوع فعالیت و خدمات مرکز تعیین شوند.

اشتباهات رایج هنگام خرید تجهیزات پزشکی بیمارستان

یکی از اشتباهات رایج، انتخاب دستگاه تنها بر اساس قیمت اولیه است. دستگاه ارزان تر الزاماً انتخاب اقتصادی تری نیست؛ اگر هزینه تعمیر، مواد مصرفی یا قطعات آن بالا باشد، هزینه نهایی مالکیت افزایش پیدا می کند.

آموزش کاربران در حوزه تجهیزات تخصصی باید جدی گرفته شود، همچنین خرید دستگاه بدون توجه به زیرساخت محل نصب می تواند مشکل ساز باشد. برای بعضی تجهیزات باید پیش از خرید مواردی مانند برق، فضای نصب، تهویه، گازهای طبی، شبکه و شرایط محیطی بررسی شود.

فناوری های جدید در تجهیزات پزشکی بیمارستان

فناوری پزشکی به سمت تجهیزات هوشمندتر و متصل تر حرکت کرده است. مانیتورینگ مرکزی، اتصال تجهیزات به شبکه بیمارستان، ثبت دیجیتال اطلاعات و استفاده از الگوریتم های هوش مصنوعی از جمله روندهایی هستند که می توانند مدیریت اطلاعات و فرآیندهای درمانی را تغییر دهند.

در آینده، ارتباط میان تجهیزات پزشکی و سامانه های اطلاعاتی بیمارستان اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد. بنابراین هنگام خرید تجهیزات جدید، قابلیت اتصال و سازگاری آن ها با زیرساخت دیجیتال مرکز نیز می تواند یکی از معیارهای تصمیم گیری باشد.

جمع بندی؛ برای تجهیز یک بیمارستان به چه تجهیزاتی نیاز داریم؟

آشنایی با تجهیزات پزشکی بیمارستان نشان می دهد که تجهیز یک مرکز درمانی تنها به خرید چند دستگاه اصلی محدود نمی شود. از تخت، برانکارد و تجهیزات معاینه گرفته تا ونتیلاتور، دفیبریلاتور، دستگاه بیهوشی، تجهیزات تصویربرداری، آزمایشگاهی، استریل و زیرساخت گازهای طبی، همه باید در یک برنامه منسجم دیده شوند.